شێرپه‌نجه‌و پیسبوونى ژینگه‌

پیسبونى ژینگه‌ش کاریگه‌رى زۆرى هه‌یه‌ بۆ توشبوونى هاوڵاتیان به‌ نه‌خۆشى شێرپه‌نجه‌، له‌وباره‌یه‌وه‌ عه‌بدولره‌حمان سدیق وه‌زیرى پێشوترى ژینگه‌ى حکومه‌تى عێراقی به‌ (چه‌ترپرێس)ى راگه‌یاند:
ده‌توانین پێنج رێگه‌ ده‌ستنیشان بکه‌ین که‌ هۆکارن بۆ بڵاوبونه‌وه‌ى نه‌خۆشى شێرپه‌نجه‌ له‌ رێگه‌ى پیسبونى ژینگه‌وه‌ که‌ بریتین (مادده‌ قرکه‌ره‌کان) که‌ ماده‌ى قڕکه‌رى کشتوکاڵى که‌ به‌کارده‌هێنرێت له‌ پێناوى قرکردنى کۆمه‌ڵێک مێروو و گیانله‌به‌رى زیانبه‌خش که‌ ئه‌مه‌ دواجار ئه‌و روڵه‌ ده‌بینێت، به‌ڵام له‌ هه‌مان کاتیش ئه‌و مادانه‌ کیمیاوین و له‌کاتى به‌کارهێنانى به‌رهه‌ماکان له‌لایه‌ن مرۆڤه‌ ده‌بێته‌ مایه‌ى توش بوون به‌ نه‌خۆشى شێرپه‌نجه‌، هه‌ربۆیه‌ بپارێزین له‌به‌کارهێنانى ئه‌و ماده‌ کیمیاویه‌ قرکه‌رانه‌ و له‌جیاتى ئه‌وه‌ په‌ناببه‌ین بۆ په‌ینى سروشتى له‌ جیاتى په‌ینى کیمیاوى.
خاڵێکى تریان عێراق به‌درێژاى ده‌یان ساڵى رابردوو توشى چه‌نگ بووه‌، به‌شێک له‌ داموده‌زگا سه‌ربازیه‌کانى عێراق به‌ رۆکێتى هێزه‌کانى هاوپه‌یمانان لێان دراوه‌، ئه‌و رۆکیه‌تانه‌ مادده‌یه‌کى تێدایه‌ پێده‌وترێت یۆرانیۆمى خامۆشکراو، ئه‌م یۆرانیومه‌ ده‌بێته‌ مایه‌ى ئه‌وه‌ى که‌ به‌سه‌دان ساڵ بمێنێته‌وه‌ به‌سه‌ر ئه‌و تانک و زرێپۆشه‌ لێدراونه‌دا، بۆیه‌ هه‌ر کاتێک که‌سێک نزیک ده‌که‌وێته‌وه‌ یان ده‌ست له‌و مادانه‌ ده‌دات ئه‌و ماده‌ تیشکاوه‌رانه‌ ده‌بنه‌ هۆى توش بوون به‌ نه‌خۆشى شێرپه‌نجه.‌
یه‌کێکى تر له‌ هۆکاره‌کان ئه‌وه‌یه‌ که‌ کۆمه‌ڵێک له‌ ماده‌ تیشکاوه‌ره‌کان که‌ له‌ناو رۆکێتى تانک و فڕۆکه‌کان به‌کارهاتوون له‌کاتى شه‌ڕه‌کان ئه‌و ماده‌ تیشکاوه‌رانه‌ تێکه‌ڵ به‌ گه‌ردى تۆز و خۆڵى ناوچه‌کانى کوێت و باشورى عێراق بوون له‌گه‌ڵ هه‌ڵکردنى هه‌ر ره‌شه‌بایه‌کى تۆزوخۆڵ ئێمه‌ گه‌ردى تۆز و خۆڵمان له‌گه‌ڵ بۆ دێت که‌ هۆکارى توشبوونى هاوڵاتیانه‌ به‌ نه‌خۆشى شێرپه‌نجه‌.
هۆکارێکى تریش هاورده‌کردن له‌و وڵاتانه‌ى که‌ مادده‌ى تیشکاوه‌ریان که‌وتوه‌ته‌ نێو ژینگه‌وه‌، هه‌ر شتێک له‌و وڵاتانه‌ هاورده‌ بکرێت ده‌بێته‌ مایه‌ى ئه‌وه‌ى که‌ نه‌خۆشى شێرپه‌نجه‌ بڵاوبێته‌وه‌، تازه‌ترینیان کاره‌ساته‌ سۆنامیه‌که‌ى ژاپۆن بوو که‌ بوو به‌مایه‌ى تێکدانى ئه‌و وێستگه‌ وه‌به‌رهێنه‌رانه‌ى کاره‌با که‌وا به‌ماده‌ى تیشکاوه‌ر کاریان ده‌کرد له‌ ئه‌نجامى کار لێکه‌وتنى ئه‌و وێستگانه‌دا که‌ به‌ماده‌ى تیشکاوه‌ر کارده‌که‌ن به‌شێکى ئه‌و وێستگانه‌ به‌ئاوى پاک ساردکرانه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ى پله‌ى گه‌رمایان دابه‌زێت و نه‌ته‌قنه‌وه‌، به‌ڵام له‌گه‌ڵ خۆیدا ئه‌و ماده‌ تیشکاوه‌رانه‌ تێکه‌ڵ به‌ئاوبوون دواجار پاشماوه‌ى ئاوه‌که‌ فڕێدرایه‌ نێو ئۆقیانوسه‌وه‌ و ئێستا ئه‌و مادانه‌ له‌ له‌ناو ده‌ریاکانن، بۆیه‌ ده‌بێت له‌وڵاتێکى وه‌کو ژاپۆن له‌م ساته‌وه‌ختانه‌دا ماسى و خوارده‌مه‌نى و سه‌زه‌ هاورده‌ نه‌کرێت، هه‌رچه‌نده‌ هه‌ندێ‌ شت هاورده‌کرێت وه‌ک پاسیکل و هه‌ندێ‌ ئۆتۆمبیل وه‌زاره‌تى ژینگه‌وى عێراقى له‌شارى به‌سره‌ هه‌ستاوه‌ به‌ پشکنینى ئه‌و ئۆتۆمیل و پایسکلانه‌ بۆی ده‌رکه‌وتوه‌ که‌ ماده‌ى تیشکاوه‌ریان به‌سه‌ره‌وه‌یه‌ بۆیه‌ ره‌وانه‌ى یابانی کردونه‌ته‌وه.

دواین خاڵیش ماده‌ پلاستیکیه‌کانه‌، ئه‌و هه‌موو ده‌به‌ى ئاوه‌ که‌ به‌کار ده‌هێنرێت و تێکه‌ڵ به‌خاشک ده‌بن و دواجار ده‌سوتێنرێن، ماده‌ پلاستیکیبه‌کانیش ماده‌ى کلۆریان تێدایه‌ له‌ ئه‌نجامى سوتان ده‌بێته‌ ماده‌ى (داى ئۆکسین) ئه‌م ماده‌یه‌ش که‌ ده‌چێت به‌هه‌وادا یه‌کێکه‌ له‌ هۆکاره‌کانى توش بوون به‌ شێرپه‌نجه.‌
سه‌باره‌ت به‌وه‌ى ئه‌و هۆکارانه‌ به‌رێژه‌ى چه‌ند کاریگه‌ریان هه‌یه‌ که‌ مرۆڤ توشى نه‌خۆشى شێرپه‌نجه‌ بکات، عه‌بدوره‌حمان سدیق وتى: "له‌ کۆبونه‌وه‌کانى دوو سه‌د پسپۆڕى بوارى کاریگه‌رى ژینگه‌ به‌سه‌ر نه‌خۆشى شێرپه‌نجه‌ که‌ هه‌ندێکیان له‌ بوارى شێرپه‌نجه‌ و هه‌ندێکیان له‌ بوارى ژینگه‌ پیسپۆڕن له‌ کۆتایى کۆبونه‌وه‌کانمیان دا جارێک له‌ پاریس و جارێک له‌ وڵاته‌ یه‌کگرتوه‌کانى ئه‌مریکا گه‌یشتونه‌ته‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ى که‌وا رێژه‌ى توشبون به‌ نه‌خۆشى شێرپه‌نجه به‌هۆى پیسبوونى ژینگه‌ رێژه‌که‌ى (5%)‌و(15%)دايه.

چه‌ترپرێس

لێدوانێك بنووسە